Pozwolenie zintegrowane i sektorowe
Korzystanie ze środowiska może obligować przedsiębiorcę do uzyskania odpowiednich decyzji administracyjnych (pozwolenie zintegrowane lub pozwolenie sektorowe), uprawniających do wprowadzania substancji lub energii do środowiska.Emisja do powietrza
Obecne zapisy w Ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 - Prawo ochrony środowiska, kładą szczególny nacisk na ochronę powietrza. Przepisy te ustanawiają nie tylko standardy emisyjne, ale także obligują przedsiębiorcę do uzyskania pozwolenia na wprowadzanie pyłów lub gazów do powietrza. Dlatego też wiele rodzajów działalności, m.in.: użytkowanie kotłowni, spawanie i obróbka metali, malowanie farbami i emulsjami, przeładunek towarów, chów lub hodowla zwierząt - może nakładać konieczność uzyskania takiego pozwolenia.
W praktyce najczęściej stosuje się zasadę, że wprowadzanie pyłów lub gazów do powietrza wymaga pozwolenia. Istnieją jednak rozporządzenia, które wskazują kto takiego pozwolenia mieć nie musi. Mówi o tym Rozporządzenie Ministra środowiska z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia (Dz. U. Nr 283, poz. 2840).
Drugie rozporządzenie - Rozporządzenie Ministra środowiska z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia - wskazuje, kiedy należy zgłosić funkcjonowanie instalacji, której emisja nie musi wymagać pozwolenia, ale jej eksploatacja wymaga zgłoszenia.
Korzystanie z wód
Korzystanie z wód przez przedsiębiorców ma status "szczególnego korzystania z wód" i wymaga uzyskania pozwolenia wodno-prawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Korzystaniem takim jest m.in. pobór oraz odprowadzanie wód powierzchniowych lub podziemnych, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, korzystanie z wód do celów energetycznych, wydobywanie z wód kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu.
Powyższą listę warto uzupełnić o wody opadowe i roztopowe odprowadzane własną kanalizacją burzową do środowiska. Konieczność uzyskania pozwolenia na ich odprowadzanie bardzo często umyka uwadze przedsiębiorców!
Uzyskanie tego pozwolenia związane jest z przygotowaniem tzw. operatu wodno-prawnego, który sporządza się przy użyciu specjalistycznych metod obliczeniowych. Podstawowymi aktami prawnymi w tym zakresie są: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne oraz Ustawa z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.
Wyżej wymienione akty prawne są aktami głównymi, dla których istnieją rozporządzenia szczegółowe. I tak, np. dla dwóch najbardziej typowych sposobów korzystania z wód przez przedsiębiorców, czyli poboru wód oraz odprowadzania ścieków do wód - warunki określa się indywidualnie w pozwoleniu wodno-prawnym, na postawie informacji ujętych we wniosku o pozwolenie (wraz załączonym operatem wodno-prawnym).
Pozwolenie winno uwzględniać rozporządzenia szczegółowe i zapisy w nich zawarte: Rozporządzenie Ministra środowiska z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie dopuszczalnych mas substancji, które mogą być odprowadzane w ściekach przemysłowych (Dz. U. Nr 180, poz. 1867) oraz Rozporządzenie Ministra środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 168, poz. 1763).
Gospodarka odpadami
Zgodnie z Ustawą z dnia 21 kwietnia 2001 r. o odpadach w przypadku eksploatowania instalacji i wytwarzania powyżej 1 Mg odpadów niebezpiecznych rocznie i/lub powyżej 5 tys. Mg odpadów innych niż niebezpieczne rocznie, wytwórca jest obowiązany do uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów. Wniosek o wydanie wzmiankowanego pozwolenia należy przedłożyć staroście lub marszałkowi województwa dwa miesiące przed rozpoczęciem działalności w tym zakresie.
W przypadku eksploatowania instalacji i wytwarzania od 100 kg do 1 Mg odpadów niebezpiecznych rocznie, wytwórca zobowiązany jest złożyć program gospodarki odpadami niebezpiecznymi i uzyskać decyzję ten program zatwierdzającą.
Natomiast w przypadku wytwarzania od 5 Mg do 5 tys. Mg odpadów innych niż niebezpieczne rocznie, wytwórca jest obowiązany do złożenia informacji o wytwarzanych odpadach i sposobach gospodarowania nimi (informację taką należy złożyć również w przypadku wytwarzania odpadów niebezpiecznych w ilościach do 100 kg rocznie).
Pozwolenie zintegrowane
Obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego objęte są tylko niektóre rodzaje instalacji, których funkcjonowanie ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej w niej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych, albo środowiska jako całości.
Zostały one ściśle określone w załączniku do Rozporządzeniu Ministra środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości.
Więcej informacji można znaleźć na stronie Ministerstwa Środowiska w sekcji poświęconej Zintegrowanemu Zapobieganiu i Ograniczaniu Zanieczyszczeń (IPPC) - dyrektywy unijnej, na której podstawie powstało rozporządzenie:
http://ippc.mos.gov.pl/ippc/?id=91
Procedury
Organem właściwym do wydania powyższych pozwoleń (zarówno pozwoleń zintegrowanych, jak i sektorowych) jest starosta, marszałek województwa lub regionalny dyrektor ochrony środowiska.
Podział kompetencji pomiędzy starostą i marszałkiem województwa uzależniony jest od tego, czy dane przedsięwzięcie, zdarzenie lub zakład gdzie eksploatowana jest instalacja, jest kwalifikowane jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu Ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
Regionalny dyrektor ochrony środowiska jest właściwy dla przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych.
Należy również pamiętać, iż przy ustalani organu właściwego do wydania danego pozwolenia instalacje powiązane technologicznie, eksploatowane nawet przez różne podmioty, kwalifikuje się jako jedną instalację.
Odpowiedzialność
Już sam fakt spowodowania zagrożenia dla środowiska (w tym zdrowia ludzi) w następstwie działań lub zaniechań przedsiębiorców może skutkować odpowiedzialnością:
- cywilną (np. żądanie przywrócenia stanu zgodnego z prawem i podjęcia środków zapobiegawczych),
- administracyjną (np. nakaz wstrzymania działalności przedsiębiorstwa),
- karną.
W przypadku prowadzenia działalności bez wymaganego pozwolenia lub z naruszeniem jego warunków, przedsiębiorca może podlegać karze aresztu albo ograniczenia wolności lub grzywny.